T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI ARAŞTIRMA VE EĞİTİM GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
  • Neredeyim :

Okçuluk

ENVANTER BİLGİLERİ:

Unsurun Adı: Geleneksel Türk Okçuluğu
Unsurun Bilinen Diğer Adları:
Okçuluk, Geleneksel Okçuluk, Kemankeşlik Geleneği, Tirendazlık Geleneği
Unsurun Envanter Numarası: 01.0091
Unsurun Envantere Kayıt Tarihi:
16/08/2014
Unsura İlişkin Envanter Güncelleme Tarihleri:
Haziran 2016 ve Mart 2018
Unsurun Somut Olmayan Kültürel Miras Alanları:

     Toplumsal Uygulamalar, Ritüeller ve Festivaller

     Doğa ve Evrenle İlgili Bilgi ve Uygulamalar

     El Sanatları Geleneği

Unsurun Envantere Kayıtlı Olduğu İller: Sivas (2014), Tokat (2014), Adana (2018), Amasya (2018), Ankara (2018), Antalya (2018),  Balıkesir (2018), Bursa (2018), Çanakkale (2018), İstanbul (2018), İzmir (2018), Karabük (2018), Konya (2018), Kütahya (2018), Malatya (2018), Osmaniye (2018).

UNSURA İLİŞKİN BİLGİLER

Unsurun Kısa Tanımı:
Geleneksel Türk okçuluğu; Türkiye’de gerçekleştirilen geleneksel okçuluk sporu etrafında şekillenen, yüzyıllar içinde belirlenmiş ilkeleri, kuralları, ritüelleri ve toplumsal uygulamaları, geleneksel zanaatkarlıkla üretilen ekipmanları, okçuluk disiplinleri ve atış tekniklerini barındıran bir somut olmayan kültürel miras unsurudur.
Geleneksel Türk Okçuluğu, Türklerin Orta Asya’dan Anadolu’ya getirdiği geleneklerden biridir. Her ne kadar bir savaş sanatı olarak ortaya çıkmışsa da geleneksel okçuluk, erken dönemlerden itibaren ahlaki ilkelere ve idmana dayalı bir spor dalı hâline getirilmeye başlanmış, 15. yüzyılından itibaren ise ok meydanları ve okçuluk tekkeleri gibi özel icra alanlarına sahip düzenli bir spor faaliyeti hâline gelmiştir.

Geleneksel Türk okçuluğunun yaya ve atlı olarak gerçekleştirilen farklı disiplinleri vardır. Yaya okçuluğunun “Menzil Atışları”, “Darp Atışları” ve “Puta Atışları” gibi türleri bulunmaktadır. Atlı ok atışlarının da “Kıgaç”, “Kabak”, “Tabla” atışları gibi türleri bulunmaktadır. Yaya ve atlı olarak gerçekleştirilen atışların yapılabilmesi için ustalardan öğrenilen geleneksel atış ve antrenman teknikleri kullanılır.
İyi ok atma becerisi gerektiren okçuluk “üstat” denilen ustalardan, her gün belirli bir disiplin ve düzen içinde yapılan “meşk” usulü ile öğrenilir. Çırağın belirli bir mesafeden ok atarak üstadından okçuluk icazeti almasına “kabza almak” denir.

Geleneksel Türk Okçuluğunun icrasında bileşik yay ve çeşitli oklar kullanılır. Malzeme bilgisi ve el mahareti isteyen bu yay ve okların yapımı bazen yıllar alan uzun bir süreçte gerçekleştirilmektedir. Yayların yapımında ağaç, balık tutkalı, hayvan boynuzu ve tendon; okların yapımında ise yine ağaç, kamış ve kuş tüyü kullanılmaktadır.
Günümüzde bu geleneği yaşatmaya çalışan ve çok sayıda yerel sivil toplum kuruluşu ve topluluk bulunmaktadır. Bu topluluklar gençlere yönelik yay yapımı ve atış eğitimi kursları düzenlemekte; başta müzeler ve okullar olmak üzere çeşitli kamusal mekânlarda tanıtım faaliyetleri ile ulusal ve uluslararası müsabakalar, gösteriler, paneller ve festivaller gerçekleştirmektedir.

Unsurun Coğrafi Dağılımı:
İlgili topluluklar envanter başvuru formlarında Geleneksel Türk Okçuluğu’nun Türkiye’nin hemen her yerinde yaşatıldığını ifade etmektedir. Ancak Somut Olmayan Kültürel Miras Ulusal Envanterine, Somut Olmayan Kültürel Miras İl Tespit Komisyonları vasıtasıyla başvuran STK’ların bulunduğu iller aşağıda sıralanmaktadır:

Adana İli: Şehir Merkezi ve Yüreğir İlçesi
Amasya: Şehir Merkezi
Ankara: Şehir Merkezi

Antalya İli: Şehir Merkezi.
Balıkesir İli: Şehir Merkezi, Karesi İlçesi

Bursa İli: Şehir Merkezi, Osmangazi İlçesi, Nilüfer İlçesi, Yıldırım İlçesi, İnegöl İlçesi, Mustafakemalpaşa İlçesi, Harmancık İlçesi
Çanakkale İli : Şehir Merkezi, Biga İlçesi, Gelibolu İlçesi, Ayvacık İlçesi

İstanbul İli: Şehir Merkezi.  
İzmir İli: Şehir Merkezi

Karabük İli : Şehir Merkezi, Safranbolu İlçesi, Eskipazar İlçesi
Konya İli: Şehir Merkezi

Kütahya İli: Şehir Merkezi, , Simav İlçesi, Taşvanlı İlçesi, Merkez Köyler
Malatya İli: Şehir Merkezi, Yeşilyurt İlçesi, Battalgazi İlçesi, Arapgir İlçesi

Osmaniye: Şehir Merkezi
Sivas: Şehir Merkezi

Tokat: Şehir Merkezi

Unsurla İlgili Grup ve Topluluklar:
Unsurun ilgili topluluğu geleneksel Türk okçuluğunu icra eden okçular ve okçuluk ekipmanlarını yapan zanaatkarlardan oluşmaktadır.  
Günümüzde unsur ile ilgili kişi ve topluluklar, bu alanda faaliyet gösteren STK statüsündeki amatör spor kulüpleri çatısı altında unsuru icra etmektedir. Hâlihazırda Türkiye’nin farklı bölgelerinde bulunan 25 STK ulusal envantere kayıt çalışmalarına katılım sağlamıştır. Üniversiteler bünyesinde kurulan çok sayıda amatör geleneksel okçuluk kulübü de bulunmaktadır.  

Unsurla İlgili Koruma Eylem Planı:
Unsurla ilgili ulusal çapta hazırlanan bir Koruma Eylem Planı bulunmaktadır. 2017 yılında ilgili STK’lar ve miras taşıyıcılarının katılımlarıyla oluşturulan “Geleneksel Türk Okçuluğunun Korunması Stratejik Planı” 5 Ana Stratejik amaçtan oluşmaktadır:
    Stratejik Amaç 1: Unsurun Kapasitesinin Güçlendirilmesi,

    Stratejik Amaç 2: Unsura Yönelik Toplumsal Farkındalığın Arttırılması
    Stratejik Amaç 3: Bilimsel Çalışma ve Yayınların Çoğalması

   Stratejik Amaç 4: Unsur Vasıtasıyla Kültürel Çeşitliliğe Saygıya ve Diyalogun Gelişmesine Katkıda Bulunması
    Stratejik Amaç 5: Geleneksel Zanaatkarlığın Sürdürülebilir Bir Şekilde Korunmasının Sağlanması

Unsur İle İlgili Bugüne Kadar İllerde Yapılmış Faaliyetler:
İl Tespit Komisyonlarından gelen bildirimlerine göre 2016-2017 periyodu içerisinde illerde gerçekleştirilen ve Stratejik Plan kapsamında değerlendirilecek faaliyetler aşağıdaki tabloda bulunmaktadır. 

İlin Adı

Stratejik Amaç 1

Stratejik Amaç 2

Stratejik Amaç 3

Stratejik Amaç 4

Stratejik Amaç 5

Adana

 

x

 

x

x

Amasya

 

x

 

 

 

Ankara

 

x

 

 

 

Antalya

x

x

x

x

x

Balıkesir

 

x

 

 

 

Bursa

 

x

x

 

 

Çanakkale

 

x

 

 

 

İstanbul

x

x

x

x

x

İzmir

 

x

x

x

 

Karabük

 

x

 

 

 

Konya

 

x

 

x

 

Kütahya

 

x

 

x

 

Malatya

x

x

 

x

x

Osmaniye

 

x

 

 

 

Sivas

 

x

x

 

 

Tokat

 

x

x